|
Maatschappelijk verantwoord ondernemen en de kritische consument
Wanneer we onze tanden in een lekker stuk chocolade zetten en de smeuïge smaak van cacao zich over onze tongen verspreid, weten we dan waar die chocoladereep vandaan komt? Journalist Teun van der Keuken ontdekte dat zijn chocoladereep mede mogelijk is gemaakt door kinderslaven. Vervolgens gaf hij zichzelf aan bij de politie wegens medeplichtigheid aan kinderslavernij. In hoeverre heeft Van der Keuken gelijk? In hoeverre is de consument verantwoordelijk voor de totstandkoming van een produkt? We spraken met twee experts over maatschappelijk verantwoord ondernemen en wilden graag weten wat we als kritische consumenten kunnen doen om misstanden als kinderslavernij uit te bannen. Dat blijkt niet zo eenvoudig.
Hans Bolscher is econoom en is zeven jaar directeur geweest van Stichting Max Havelaar, eigenaar van het gelijknamige keurmerk voor eerlijke handel. Wanneer we hem vragen wat maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) nu precies is, wordt duidelijk dat het een lastig begrip is. “Veel mensen denken dat MVO hetzelfde is als fair trade of eerlijke handel, maar dat hoeft het niet altijd te zijn. Een bedrijf dat eerlijke handel drijft, ziet er op toe dat er geen mensen worden uitgebuit en is dus op een maatschappelijk verantwoorde manier bezig. Maar een bedrijf dat zegt dat het maatschappelijk verantwoord onderneemt, hoeft niet altijd aan eerlijke handel te doen.” Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt volgens Bolscher op verschillende manieren geïnterpreteerd. Hij legt uit dat bijvoorbeeld aandeelhouders bij een ‘verantwoorde’ bedrijfsvoering denken aan een lucratieve bedrijfsvoering. Een accountant vindt het ‘verantwoord’ als het bedrijf zich aan de wet houdt. Vakbewegingen en ontwikkelingsorganisaties daarentegen gaan er vanuit dat bij verantwoord ondernemen geen misbruik wordt gemaakt van mensen in ontwikkelingslanden. Bolscher: “En de zogenaamde fair trade-organisaties gaan er niet alleen vanuit dat alles volgens de regels gebeurt en dat niemand wordt uitgebuit. Zij hebben ook oog voor de zwakkeren in de samenleving en houden rekening met de impact die handelsrelaties kunnen hebben. Zij geven een politiek tintje aan maatschappelijk verantwoord ondernemen.”
Omdat de regelgeving in veel (ontwikkelings)landen niet duidelijk is of nauwelijks wordt gecontroleerd of de regels nageleefd worden, is het voor ondernemingen makkelijk om hier misbruik van te maken. Bart Slob is onderzoeker bij SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen), een organisatie die maatschappelijk verantwoord ondernemen wil stimuleren en onderzoek doet naar de activiteiten van multinationals in ontwikkelingslanden. “Wij kijken niet alleen naar wat de bedrijven zeggen dat ze doen, maar vooral ook naar hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Daar zit nogal eens verschil tussen”, zegt Slob met een cynische en tegelijkertijd serieuze grijns. Als kritische consumenten klinkt ons dit onheilspellend in de oren: wie kunnen we nog vertrouwen? Mochten er nog twijfels bestaan dan neemt Bolscher die meteen weg: “Kijk, het doel van een bedrijf is simpelweg het maximaliseren van de winst. Uit zichzelf zullen ze niet zo snel aan MVO doen. Slob beaamt dit: “Daarom zijn er ook nationale en internationale regels nodig én moet er worden gecontroleerd of die regels worden nageleefd. Maar zolang er geen eenduidigheid is over wat MVO precies inhoudt, kunnen we het ook niet goed controleren.”
Damage control
Oké, even tussentijds recapituleren, wat weten we nu? Eén: bedrijven zijn uit op zoveel mogelijk winst. Twee: de meeste bedrijven zeggen maatschappelijk verantwoord te ondernemen, maar iedereen hanteert een eigen definitie. Drie: bedrijven zeggen dat ze zich aan de regels houden, maar goede controlemechanismen ontbreken. Uitkomst: de kritische consument heeft het moeilijk.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt helaas niet altijd geïnspireerd door nobele motieven. Wanneer grote bedrijven aandacht besteden aan MVO is de kans groot dat ze dat voornamelijk doen omdat ze bang zijn dat hun imago wordt geschaad. “Neem een bedrijf als Nike”, begint Bolscher, “laten we zeggen dat ze jaarlijks één miljard dollar uitgeven aan reclame en PR, en 500 miljoen dollar aan het maken van schoenen en kleding. Dat miljard voor reclame is puur imago, eigenlijk gebakken lucht, maar dat is wel wat ze zo groot heeft gemaakt. Een tijdje geleden kwamen ze in opspraak doordat ze beschuldigd werden van het gebruiken van kinderen als arbeidskrachten in Azië. Nu geven ze daarom bij wijze van spreken liever vijftig miljoen dollar extra uit aan de produktiekosten, zodat ze niet meer in opspraak komen, dan dat ze een half miljard extra moeten uitgeven aan PR en marketing om hun imago te herstellen.”
|
2005 - Handel 
