Vrijwillig een oorlog in

Televisie, kranten en andere media laten ons dagelijks zien welke oorlog nu weer in de schijnwerpers staat, hoeveel doden waar zijn gevallen en naar welke plekken van de wereld je voorlopig even niet op vakantie moet gaan. Toch zijn er mensen die juist wel deze plekken opzoeken, die zich vrijwillig opgeven om in een gevaarlijk gebied te gaan werken. Waarom? MensenStreken vroeg dit aan vijf medewerkers van Artsen Zonder Grenzen, waaronder drie antropologen.

Robert ten Hove ging als tropisch en medisch bioloog met Artsen zonder Grenzen (AzG) naar Tsjetsjenië, Congo en Afghanistan. Toen vier medewerkers van AzG in Afghanistan vermoord werden, was Robert daar helemaal kapot van. “Zij waren mijn opvolgers en kort daarvoor heb ik nog met één van hen gemaild. Dan komt het wel heel dichtbij en hoef ik voorlopig niet terug. Maar ik vind het wel jammer voor de Tsjetsjenen en Afghanen die ik daar achter heb gelaten en waar ik zo’n goede band mee heb opgebouwd. Ik kan lekker terug naar mijn veilige land, maar zij blijven achter in onveiligheid en onzekerheid. Dat voelt niet goed.”

Zijn collega Thomas Kemmere wil volgend jaar wel weer terug. Hij heeft als logistiek medewerker voor Artsen Zonder Grenzen in Afghanistan en Pakistan gewerkt. “Het is niet zo maar een van-negen-tot-vijf-baantje, je bent echt 24 uur per dag bezig. Ook ’s nachts moet je nog naar de radio luisteren om te horen of er noodoproepen worden gedaan. Op een of andere manier trekt dit me heel erg. Die band die je met de nationale medewerkers opbouwt was voor mij echt een openbaring. Dat had ik me van te voren niet zo gerealiseerd. Bovendien werkt het motiverend om te zien dat wat jij doet een positief effect heeft. Dat je bijvoorbeeld de watervoorziening voor een aantal kampen verzorgt en heel concreet ziet dat je voor heel veel mensen zorgt dat ze onbesmet drinkwater krijgen.”

Nu toeren Robert en Thomas namens AzG door het land met de tentoonstelling ‘Oorlog went, behalve als je er middenin zit’. Hiermee willen ze het Nederlands publiek ook kennis laten maken met de oorlogen die niet (meer) in de belangstelling staan.

“Ik heb het gevaar niet bewust opgezocht”
Arjan Erkel, een van de meest besproken ontwikkelingswerkers van afgelopen jaar, heeft in Nijmegen culturele antropologie gestudeerd. Hij kwam door zijn afstudeeronderzoek over het ontstaan van nieuwe gemeenschappen in vluchtelingennederzettingen in contact met Artsen zonder Grenzen. Na zijn studie ging hij voor AzG werken en kwam hij onder andere terecht in Sierra Leone, Tadjikistan, Tsjetsjenië en Dagestan. In Dagestan werkte hij voor de Zwitserse missie van AzG en hield hij zich bezig met de opvang van vluchtelingen uit Tsjetsjenië, dat aan Dagestan grenst.

Op 12 augustus 2002 werd Arjan door drie gewapende mannen ontvoerd in Machatsjkala, de hoofdstad van Dagestan. Tot zijn breed uitgemeten vrijlating eerder dit jaar is hij meer dan anderhalf jaar gevangen gehouden. Ondanks dat hij ontvoerd is, zijn er volgens Arjan geen grove fouten gemaakt.